Phú Quốc: Na Hang – Tuyên Quang: Ước mong điệu Then 'vượt núi'

Hát Then và đàn Tính của dân tộc Tày – Nùng đã và đang khẳng định mình trong đời sống tinh thần. Sự độc đáo, sức lan tỏa mạnh mẽ của điệu Then và đàn Tính cũng đang trên đường vượt núi ra năm châu…

Hát Then, đàn Tính là hình thức nghệ thuật tín ngưỡng được các dân tộc trong tỉnh Tuyên Quang rất yêu thích. Đến với huyện Na Hang - một địa phương giàu truyền thống đối với bộ môn nghệ thuật này, mọi người càng hiểu thêm về sức sống mãnh liệt của loại hình nghệ thuật Hát Then trong đời sống của người dân Tuyên Quang.

Hát Then, đàn Tính là món ăn tinh thần được ưa thích tại vùng núi cao Tây Bắc.

Na Hang là huyện vùng cao của tỉnh Tuyên Quang, với 12 dân tộc anh em sinh sống. Mỗi dân tộc trên địa bàn huyện có những nét văn hóa tiêu biểu như hát then, cọi của người Tày, hát páo dung của người Dao, múa khèn, múa ô của người Mông…

Hát Then từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu đối với dân tộc Tày ở Na Hang. Những làn điệu hát Then được những chàng trai, cô gái Tày thể hiện đã phản ánh được đầy đủ những phong tục tập quán, nét văn hoá đặc sắc của dân tộc Tày. Cùng với lễ hội Lồng tông thì Nghi lễ Then của dân tộc Tày là một di sản văn hoá độc đáo, phản ánh tập quán xã hội và tín ngưỡng của người Tày.

Hát Then, đàn Tính của dân tộc Tày, Nùng mộc mạc nhưng giàu hình ảnh, gần gũi với đời thường.

Ngôn ngữ lời Then của dân tộc Tày mộc mạc, giàu hình ảnh, gần gũi với đời thường và rất dễ đi vào lòng người. Âm hưởng của những làn điệu Then không chỉ là món ăn tinh thần trong đời sống sinh hoạt của người Tày mà còn góp phần giáo dục nhân cách, lòng biết ơn của con người đối với cha mẹ, tình yêu quê hương đất nước, tình yêu đôi lứa và thể hiện ước vọng của con người về cuộc sống bình an.

Hát Then đang tồn tại ở hai dạng chính: Then cổ (Then tâm linh phục vụ việc hành nghề tín ngưỡng) và Then mới (Then văn nghệ có cải biên, sáng tác dựa trên âm hưởng Then cổ). Dẫu vậy có một thời gian, hát Then đứng trước nguy cơ mai một, những người trẻ ở những vùng có di sản hát Then không mấy mặn mà với văn hóa truyền thống.

Điệu Then có sức lan tỏa và mang tính cộng đồng.

Cách bảo tồn và phát huy giá trị di sản Then trước hết và tốt nhất là việc tự giữ gìn, phát huy trong cộng đồng mỗi dân tộc. Nhiều địa phương trong huyện Na Hang tổ chức thành lập được các CLB hát Then, đơn cử ngay tại thị trấn Na Hang đã thành lập CLB hát Then – đàn Tính. Các xã Năng Khả, Khuôn Hà, Sơn Phú… trong huyện đều có CLB hát Then hoạt động thường xuyên. Việc thành lập này có ý nghĩa rất lớn cho việc bảo tồn và phát huy giá trị của nghi lễ hát then và những làn điệu then trên địa bàn. Các CLB hát Then này còn làm phong phú thêm cho sản phẩm du lịch sinh thái ở địa phương.

Nhằm duy trì chất lượng sinh hoạt, thu hút nhiều người dân tham gia, tạo phong trào sâu rộng, Trung tâm Văn hóa - Thông tin và Thể thao huyện thường xuyên cử cán bộ hỗ trợ, hướng dẫn các câu lạc bộ tập luyện, hoạt động. Bên cạnh đó, huyện đã tạo điều kiện mời các nghệ nhân am hiểu hát Then đến truyền dạy ở các câu lạc bộ mới thành lập, giúp họ nhanh chóng bắt nhịp với phong trào chung.

Điệu Then, đàn Tính đã được các địa phương lập hồ sơ để đề xuất với UNESCO công nhận di sản phi vật thể đại diện của nhân loại.

Tiếp đến là việc tổ chức Liên hoan Nghệ thuật hát Then, đàn tính Tày- Nùng lần thứ nhất, huyện Na Hang năm 2015, sự kiện này đã khẳng định sức lan tỏa mạnh mẽ của hát Then, đàn Tính đối với các địa phương trong và ngoài tỉnh. Đánh dấu bước chuyển mình trong việc bảo tồn, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, tôn vinh di sản hát Then; cổ vũ, tuyên truyền, hưởng ứng việc tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Lào Cai, Lai Châu, Bắc Giang… lập hồ sơ để đề xuất và đệ trình hồ sơ với UNESCO xem xét, ghi danh hát then vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Liên hoan cũng tạo điều kiện để các nghệ nhân, diễn viên có dịp gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm. Cũng là dịp để củng cổ nâng cao chất lượng hoạt động của các CLB hát Then, đàn Tính.

Cùng với các loại hình nghệ thuật truyền thống, hát Then cũng được các chương trình phục vụ du lịch khai thác.

Đồng thời việc làm này cũng giúp đồng bào Tày, Nùng, Thái và cộng đồng ở các địa phương có di sản Then nhận thức đầy đủ hơn về giá trị của di sản; nâng cao ý thức, trách nhiệm tham gia bảo vệ và phát huy giá trị của di sản; thu hút, khuyến khích giới trẻ quan tâm, tự nguyện tìm hiểu, trải nghiệm di sản.

Cùng với các loại hình nghệ thuật truyền thống, hát Then cũng sẽ được đưa vào các chương trình phục vụ du lịch để khai thác, hỗ trợ bảo tồn, đồng thời tạo điều kiện để Then “được sống” trong không gian cộng đồng.

Giá trị nghệ thuật độc đáo, hát Then, đàn Tính đã ngày càng khẳng định sức cuốn hút mãnh liệt. Với những nỗ lực của cấp uỷ, chính quyền địa phương và của mỗi người dân ở Na Hang đã góp phần cùng xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) đã đề ra.

Khải An

Bài viết được thu thập tự động bằng phần mềm từ trang nguoiduatin.vn